MANDOLİNİN ÇOCUKLARA VE TOPLUMA KAZANDIRILMASI ÜZERİNE
Mandolin’i Neden Sevmeliyiz?
Günümüzde çocuk ve gençlere yönelik müzik eğitiminde mandolinin giderek geri plana düştüğünü üzülerek görüyoruz. Oysa mandolin sanat değeri yüksek, diğer eğitim çalgılarına oranla oldukça geniş bir ses yelpazesine sahip, ayrıca çalarken ses kullanmaya da izin veren bir çalgıdır. Bu nedenle de yeni kuşakların mandolini tanımaları, eğitimcilerin de mandolini müzik eğitiminin yeniden bir parçası haline getirmeleri önem taşır.
1960’lı yıllara kadar mandolin, Türkiye’de müzik eğitiminde ana çalgı görevi görüyordu. Uda benzeyen bu telli çalgı, mızrapla çalındığında daha iyi ses vermesine karşın, genellikle pena ile çalınır. Kolay öğrenilir olması nedeniyle müziğe başlangıç için çok uygun bir enstrümandır. Mandolinle iki ses ve akor çalınabilir; bazen başlı başına bir ezgiyi dile getirir, bazen de bir başka çalgıya eşlik eder. Mandolin öğreniminin ardından keman ve gitara geçmek çok daha kolaydır. Çünkü mandolinin 8 adet teli tıpkı kemanda olduğu gibi sıralanır, tel isimleri, nota dizilimi yine kemanda olduğu gibidir, sol el tutuşu ise kemana yatkınlık sağlar. Mandolinin gitarla da yakın akrabalığı bulunur, günümüzde mandolin ailesinin çalgılarıyla gitar belli oranlarda bir araya getirilerek mandolin orkestrası oluşturulabilmektedir.
Mandolin Ailesi
Mandolinin soyu lavtaya dayanır. 16. yüzyılda Mandola’nın küçültülmesi ile mandolin elde edilmiştir. Kemanda olduğu gibi Mandolin’in de bir ailesi vardır. Mandolin, Mandola, Mandoçello ve Basmandolin bu ailenin üyeleridir.
Mandolinin avantajları yüzyıllar içinde geliştirilmiştir. Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Antonio Vivaldi gibi besteciler mandolini eserlerinde kullandılar; mandolin için eserler yazdılar. 5 yaşında mandolin öğrenmeye başlayan İtalyan besteci ve keman virtüözü Niccolo Paganini, mandolin çalarak gelir elde etmiştir.
Köy Enstitüleri ve Mandolin
1940’lı yıllarda ve 50’li yılların başında yüzlerce öğretmen yetiştiren Köy Enstitülerinde mandolin temel çalgılardan biriydi. Enstitülerde her öğrencinin en az 1 enstrüman çalma zorunluluğu bulunuyordu ve mandolin taşınması, öğreniminin kolaylığı nedeniyle sıklıkla tercih ediliyordu.
Oluşturulan müzik grupları, kısa hazırlık provalarının ardından, şenliklerde, sınıf gecelerinde veya okulu ziyaret eden bir yönetici için düzenlenen törende konserler veriyordu. Örneğin Hasanoğlan Köy Enstitüsü’nde gerçekleştirilen bir bitirme töreni programı, Köy Enstitülerinde yapılan sanatsal faaliyetlerin kapsamı konusunda örnek olarak gösterilebilir:
İstiklal Marşı ile başlayan programda sırasıyla; konuşma korosu, marş ve türküler, oyunlar, mandolin konseri, keman konseri, koro, tiyatro oyunu, konuşma ve diploma töreni, İleri Marşı, zeybek ve oyunlar yer almıştır. Yine bu Enstitü’de enstrüman olarak 259 mandolin, 55 keman, 37 bağlama, 8 akordeon, 3 piyano, 3 davul, 1 metronom bulunmuştur.
Mandolinin Türkiye’deki Popülaritesi
Bu anlattıklarımız mandolinin sanat ve eğitim değeri olan bir çalgı olduğunu göstermektedir. Ancak çoğu çalgının etkilendiği bu enstrümanın günümüzde yaygınlığı azalmış, mandolin eğitimdeki yerini blok flüt ve melodikaya bırakmıştır. Bunun gerekçelerinden biri olarak akort sorunu gösterilir, oysa akort sorunu blok flütte de bulunur. Sorun mandolinin başka bir enstümana geçiş çalgısı olarak görülmesi, ülkemizde profesyonel performans çalgısı boyutunu kazanamamış olmasıdır. Oysa ki tüm özellikleriyle birlikte mandolin de diğer pek çok enstrüman gibi bir performans çalgısı olarak görülmelidir. Nitekim mandolin çalgısını profesyonel olarak çalan sanatçılara pek çok örnek vermek mümkündür. Türk mandolin sanatçısı Bülent Yazıcı, İsrail’li mandolin sanatçısı Avi Avital, aynı zamanda araştırmacı da olan Alman Marga Wilden – Hüsgen ünlü mandolin sanatçıları arasındadır.
Mandolin Çalgısının Topluma Yeniden Kazandırılması
Peki mandolinin topluma kazandırılması için ne yapılabilir?
Mandolinin müzik eğitimine yeniden kazandırılması; çocuk ve gençleri sadece dinleyici olmaktan çıkarıp müzikle daha doğrudan bir ilişki geliştirmelerini, üretken olmalarını sağlar. Kuşkusuz bunun ilk adımı mandolin eğitiminin ilkokul, ortaokul ve lise ders müfredatına eklenmesidir. Bu yolla okullarda konser etkinlikleri düzenlenebilir, mandolin çalan müzisyenler konser için davet edilebilir. Güzel Sanatlar Liseleri’nde de mandolin bireysel çalgı olarak öğrencilerin tercihine sunulabilir. Kurs gibi sanat okullarında mandolin eğitimi verilmesine destek olunabilir.
Eğitim ve Güzel Sanatlar Fakülteleri’nde, Konservatuvarda mandolin ders müfredatından çıkarılmak yerine, bireysel çalgı olarak öğrencilerin tercihine sunulmalıdır. Böylece buralarda yetişen öğretmenlerin öğrencilerine bu seçeneği sunmaları kolaylaşır. Panel, konferans, seminerler aracılığıyla mandolin eğitiminin tanıtılması, üniversitelerde düzenlenecek mandolin konserleri, workshop ve masterclasslar mandolini yaşamımıza yeniden katarak müzik eğitimini zenginleştirecektir.
HAZIRLAYAN
Berrak Solak
Berrak Solak keman, piyano ve mandolin eğitmenidir. Halk Eğitimi Merkezi kapsamında kurs vermektedir. “Kerrat’s Violin ile Müzik Bulmaca” ve “Berrak Solak ile Müzik Bulmaca” isminde 2 müzik bulmaca kitabı mevcuttur. Ayrıca üç ayda bir yayınlanan Burhaniye Dergi’ye müzik bulmaca çalışmaları hazırlamaktadır.
Website
berraksolak.wixsite.com/kerratsviolin
Sosyal medya
facebook.com/kerratsviolin
x.com/berraksolak
instagram.com/kerratsviolin
