EN YAKIN YARA
Kardeşlik, hak, vicdan ve insanın en yakınından gördüğü kırgınlıklar üzerine
İnsan hayata gözlerini açtığında ailesini seçmez. Aynı sofrada büyüdüğü insanları, aynı evin duvarları arasında paylaştığı çocukluğunu, kendisine kardeş diye öğretilen bağları bir tercih olarak değil, hayatın kendisine sunduğu bir emanet olarak kabul eder. Kardeşlik, çoğu zaman insanın ilk güven duygusudur. Birlikte büyümek, aynı anılara sahip olmak, birbirinin geçmişini bilmek ve yıllar geçse de bir bağın kopmayacağına inanmak… Belki de bu yüzden insan, kardeşinden gördüğü kırgınlığı yabancıdan gördüğü bir haksızlık kadar kolay atlatamaz.
Çünkü yabancı incittiğinde mesafe koyabilir, hayatından çıkarabilir, yolunu değiştirebilir. Ama insanın kanından olanla yaşadığı kırgınlık, yalnızca bir olayın değil, yıllarca biriktirdiği güvenin de sarsılmasıdır.
Kardeşlik denildiğinde akla paylaşmak gelir. Bir lokmayı bölmek, bir yükü birlikte taşımak, zor zamanlarda birbirinin yanında olmak, birbirinin hakkını kendi hakkı kadar gözetmek gelir. Fakat ne yazık ki her kan bağı aynı vicdanla taşınmıyor. Bazen insan, en çok güvendiği yerde haksızlığa uğruyor; en çok korumasını beklediği kişiler tarafından görmezden geliniyor. Üstelik bu haksızlık, yabancıların yanında değil, yıllarca kardeşlik adına sessiz kaldığı insanların arasında yaşandığında acısı çok daha derin oluyor.
Haksızlığa uğramak zaten ağırdır. Ancak haksızlığın, hakkını savunması gerektiğini düşündüğün insanlar tarafından yapılması, insanın yalnızca hakkını değil, geçmişini de sorgulamasına neden olur. Bir zamanlar birlikte gülülen anılar, paylaşılan sofralar, edilen sözler, verilen emekler bir anda başka bir anlam kazanır. İnsan kendi kendine sorar: Bunca yıl yan yana durduğumuz hâlde birbirimizi gerçekten tanıyor muyduk? Kardeşlik dediğimiz şey, yalnızca aynı soyadı taşımaktan mı ibaretti?
Bazen mesele bir mal, bir para, bir miras ya da herhangi bir maddi değer değildir. Mesele, insanın hakkının teslim edilmemesi, emeğinin yok sayılması, adaletin yerine kişisel çıkarların konulmasıdır. Çünkü hak, yalnızca bir şeyin sahibi olmak değildir; insanın değerinin, emeğinin ve varlığının kabul edilmesidir. Bir insanın hakkını elinden almak kadar, onun hakkını ararken kendisini suçlu hissettirmek de derin bir yaradır.
Kardeşlik, birinin diğerine üstünlük kurduğu, haklı olanın susturulduğu, güçlü olanın istediğini aldığı bir ilişki biçimi olmamalıdır. Kardeşlik, gerektiğinde kendi çıkarından vazgeçebilmeyi, haksızlık yaptığında kabul etmeyi, haklı olanın yanında durmayı ve adaleti duyguların önüne koyabilmeyi gerektirir. Çünkü sevgi, haksızlığı görmezden gelmek değildir. Aksine sevginin en gerçek sınavı, adil olabilmektir.
Toplum olarak aile bağlarını çoğu zaman kutsal bir yere koyarız. Aile için fedakârlık yapmayı, susmayı, idare etmeyi, kırgınlıkları içine atmayı öğütleriz. Ancak fedakârlığın sürekli aynı kişiden beklendiği, sessizliğin bir erdem gibi sunulduğu ve haksızlığın aile hatırına örtüldüğü yerde, sevgi zamanla yük hâline gelir. İnsan bir noktada yalnızca hakkını değil, kendisine gösterilmesi gereken saygıyı da aramaya başlar.
Bir insanın kardeşini sevmesi, onun yaptığı her şeyi kabul etmesi anlamına gelmez. Kardeşlik, yanlışın karşısında susmak değildir. Birinin hakkını diğerine göre daha az değerli görmek hiç değildir. Kan bağı, adaletin önüne geçmemelidir. Çünkü adaletin olmadığı yerde bağlar yalnızca isim olarak kalır, güven ise sessizce uzaklaşır.
Belki de en acı olan, haksızlığa uğrayan insanın bir süre sonra kendisini anlatmaktan yorulmasıdır. Sürekli açıklama yapmak, haklılığını ispatlamak, neden incindiğini anlatmak ve karşısındakinin vicdanına seslenmek… Bir noktada insan artık tartışmak istemez. Çünkü bazı kırgınlıklar cevaplarla değil, davranışlarla iyileşir. Bazı insanlar özür duymaktan çok, haksızlığın kabul edilmesini bekler. Bazıları ise yalnızca hakkının teslim edilmesini ve artık kendisini savunmak zorunda kalmamayı ister.
Kardeşlik, yılların hatırına her şeyi sineye çekmek değildir. İnsan, sevdiği kişiye de sınır koyabilir. Haksızlığa karşı durabilir. Kırıldığı yerden uzaklaşabilir. Bu, sevgisizliğin değil, insanın kendi onurunu ve ruhunu koruma çabasının bir parçasıdır. Çünkü hiçbir bağ, bir insanın sürekli incinmesini, değersiz hissetmesini ve hakkından vazgeçmesini gerektirecek kadar güçlü olmamalıdır.
İnsan en çok kanından olanın yarasına şaşırır. Çünkü yabancıdan kötülük beklemek mümkündür ama kardeşinden adalet, anlayış ve güven bekler. İşte bu beklentinin kırıldığı yerde yalnızca bir ilişki değil, insanın yıllarca taşıdığı bir inanç da sarsılır.
Yine de kardeşlik adına söylenecek son söz öfke olmamalıdır. Hakkın, adaletin ve vicdanın yeniden hatırlanması olmalıdır. Çünkü gerçek kardeşlik, birbirini incitmemek kadar, incittiğinde yüzleşebilmek; hakkını savunmak kadar, başkasının hakkını da gözetebilmek; sevgi kadar adaleti de taşıyabilmektir.
Kan bağı insanları bir araya getirir, ancak onları birbirine bağlı tutan şey vicdan, adalet ve karşılıklı saygıdır.
Ve bazen insan, en çok sevdiği kişiden gördüğü haksızlıkla bir gerçeği öğrenir: Kardeşlik yalnızca aynı kandan gelmek değil, aynı vicdanda buluşabilmektir.
Sevda ANLI
Eğitmen / Yazar
