Kendini Tanımanın ve Geliştirmenin Anahtarı
İnsan belirli bir yaştan itibaren kendini keşfetme tanıma sürecindedir. Bu süreçte en önemli araçlardan birisi de öz eleştiridir. Öz eleştiri insanın kendini objektif bir bakışla denetlemesini sağlar, hatalarını güçlü ve zayıf yönlerini değerlendirip yürüdüğü yolu kolaylaştırır. Öz eleştiri yapıp sadece hataları kabul etmek yetmez bu hatalardan ders çıkartmak kendini geliştirmekte gerekir. Doğru ve bilinçli bir öz eleştiri bireyde özgüvenin gelişmesini artırır, kolay karar alma sorunları kolay çözme becerileri geliştirir ve daha bilinçli kaliteli yaşam sürmesine katkı sağlar. Öz eleştiri nasıl yapılırsa daha yapıcı olumlu etkiler izler bırakır, hangi aşamada zararlı hale gelir ve zararları insan üzerine de nasıl etki bırakır?
Öz Eleştiri: Yapıcı Bir Bakış mı, Yok Edici Bir Alışkanlık mı?
Beden oluşum gelişim ve sonuçlanmaya mahkumdur yaratılış gereği. . İnsan gördüğü ve düşündüğü yapmak istediği her şeyi tamamen tek yönlü düşündüğü için ölçüyü kaçırmaktadır.. İçgüdüsel arzu ve isteklerin baskın olduğu bir topluluk öz eleştiriyi beceremez kavrayamaz. Oysa haz arzu istek gelip geçicidir bir anlık bir hevestir. Sürekli arzu ve isteklerin peşinden koşanlar ahlakı ölçülere uyum sağlamakta zorlanır ve psikolojik bunalım yaşarlar ve kötülüğe meyilli bir hale gelirler.
“İnsan, kendi kusurlarını görmedikçe olgunlaşamaz.” (Celalettin Rumi)
Kendine öz eleştiri yapabilen insan hatalarının farkına varması ders çıkarmasıyla bir gelişim dönüşüm sürecine girmiş olur. Tam da yaşadığımız şu zamanda ihtiyaç duyduğumuz en çok şey de budur. Aşırılığın gösterişin normalleştiği aile yapısının sarsıldığı sevginin samimiyetin tükendiği anda özeleştiri, kişiye kendini hatırlatacak baktığı dev aynaları kıracak ve her bir bireyin içinde var olan cevheri ortaya çıkartacaktır.
Temizlik yaşadığımız ortamlarda evrenseldir, tüm toplumlarda hem bedenini hem de yaşadığı yeri temizlemek yerleşmiş bir bilgidir. Evimizde ki çöpleri boşaltmakta ihmalkar davrandığımız da kısa süre sonra yaşadığımız ortama kötü kokular yayılır bir süre sonra tahamül edelimez hal alır. Aynı temizlik bedenimizin içinde gereklidir midemize gereğinden fazla gönderdiğimiz yiyecek ve içecekler bir süre sonra toksinlere çöplere dönüşür ve bu toksinler bedenden atılmazsa kısa süre sonra hastalıklar başlar. Duygu dünyamızı ise kötü düşünceler (kin nefret düşmanlık kıskançlık bencillik ) gibi tüm olumsuz düşünce ve duygular kirletir. Bu olumsuz düşünce ve duyguları temizlemek için ise öz eleştiri gerekir. İnsan sürekli bir akış içindedir tıpkı bir ırmağın sürekli aktığı gibi, öz eleştiri insanda sürekli akan ırmağa benzer nasıl ki bir ırmak aktığı yeri temizler yeşertir güzelleştirir insanda bu şekilde kendini geliştirir ve güzelleştirir. Öz eleştiriden uzak yaşayan bireyler göletlerde oluşan durağan bir su gibidir, o birikmiş su bir süre sonra kararır kokmaya başlar duygu dünyasını temizlemeyen insan da etrafına sürekli olumsuz duygular yayar.
“Değişim önce içeriden başlar. Kendini değiştiremeyen, dünyayı değiştiremez.” (Tolstoy)
İnsanın kendini geliştirip güzelleştirmesi kendi için yapabileceği en büyük iyiliktir. Tıpkı çağlayan bir akar su gibi akmalıdır insan akarsuyun sonunda ulaştığı okyanuslar gibi çağlamalı hayatın içinde daima özne kalmalıdır. Nerede bir canlılık varsa orada hayat vardır nerede durağınlık varsa orası atıl kalmaya mahkumdur. İnsan dev aynalara bakmayı bırakarak özüne bakmalıdır iç âleme yaptığı yolculuk insanın yola çıkmasına ve kendini bulmasına sebep olur. İnsanın özüne tuttuğu ayna kendi düzeltmesine kendini geliştirmesine mutluluğun anahtarını kendi eline vermesini ve öz şefkat kodlarının farkına varmasına sebep olur.
Peki nedir öz şefkat?
Affetmek merhamet etmek şükretmek bilge olmak öğrenmeye her daim açık olmak kanaatkar olmak istekleri ihtiyaçlarla karşılaştırmamak cesur olmak dengede kalabilmek nazik saygılı nezaket kurallarına uyan erdemli insan olmak.
İnsanın en büyük rakibi kendisidir en büyük düşmanı yine kendisidir. Başına gelen iyilik veya kötülük kendi eli ile olur, kendi eliyle kirletir duygu dünyasını karanlıklar içinde kalır ya da öz eleştiri ile duygu dünyasını düzeltir onarır iyileştirir kendini geliştirir ve yaşadığı ortamı güzelleştirir. Her bireyin farklı dinamikleri vardır ve tercüme edilmeye muhtaçtır.
Yumurta dıştan kırılırsa hayatı son bulur içten kırılırsa hayat bulur.( İbn Rüşt).
Öz Eleştirinin İnsanda Ki Olumlu Etkileri
Kişisel gelişim ve olgunluk; insan hatalarını fark edip düzeltmeye çalıştığında daha bilinçli ve olgun bir hale gelir.
Problem çözme yeteneği
Kendi hatalarını gören insan, aynı hataları tekrar etmemek için çözümler üretebilir ve bu da problem çözme becerilerini geliştirir.
Duygusal dayanıklılık.
Kendi hatalarını kabul edip bunlarla başa çıkabilen bireyler zor durumlar karşısında daha güçlü durabilirler.
Empati yeteneği
Kendi hatalarını anlayan ve kabul eden insanlar başkalarının da hatalarına karşı daha anlayışlı olabilirler.
Öz Eleştirinin Olumsuz Yönleri
Özgüven kaybı ve kaygı
Aşırı öz eleştiri yapan kişiler kendilerini sürekli yetersiz hissedebilirler ve bu da özgüven eksikliğine yol açar.
Depresyon ve stres
Sürekli olarak kendini suçlayan kişiler, zamanla depresif bir ruh haline bürünebilirler.
Mükemmeliyetçilik ve kaygı bozukluğu
Kendini fazla eleştiren insan her şeyi kusursuz yapmaya çalışabilir ve bu da o kişiyi stres altına sokabilir.
Motivasyon kaybı
Hatalarına fazla odaklanan bir kişi, başarısız olmaktan korktuğu için yeni şeyler denemekten kaçınabilir.
Nerede katı bir tutum davranış varsa orada yıpratıcı bir karanlık vardır. Yıpratıcı karanlık kötü bir bakış açışı yok edici bir alışkanlıktır. Kendini yıkıcı bir yargıla yargılamak umutsuzluğa kapılmak kendi varlığına ordularla saldırmaktır. İnsan her şeyden önce kendine nazik merhametli davranması gerekir. Öz eleştiri, insanın kendini tanıması hatalarından ders çıkartması ve sürekli olarak gelişmesi için verimli bir başlangıçtır. Doğru adımlar atıldığında bireye doğru bir bilinç inşâ eder. Özgüvenini dengeler ve kişisel gelişimini destekler. Ancak aşırı yapılan ve sınırları aşan bir öz eleştiri bireyin kendine zarar vermesine motivasyon eksikliğine sağlık sorunlarına ve depresif kaygılara yol açabilir. Bu sebepten öz eleştiriyi kendini suçlama kendini dünyaya kapatma aracı olarak değil, bir farkındalık gelişim ve dönüşüm fırsatı olarak görmek gerekir. Olumlu bir özeleştiri insanın kendisini daha iyi tanımasına anlamasına ve hayatını anlam katmasına yardımcı olur.
“Kendi ışığını yakmaktan korkma, çünkü Sen parladıkça başkalarına da yol gösterirsin. ( Marianne Williamson)
Gülay Kemaldar
Gülay Kemaldar Hollanda da yaşamaktayım. İslami ilimler eyitmeni ve aile danışmalığı yapmaktayım.
