Umut Yeniden
Umut, avucunuzda tuttuğunuzu sandığınız bir avuç su gibidir. Parmaklarınız ne kadar sıkı kenetlenirse kenetlensin, o sızıntıyı asla engelleyemezsiniz. Önce damlar, sonra bir iplik gibi süzülür ve en sonunda avucunuzda kalan sadece geçmiş bir serinliğin ıslak anısı olur. Benim avucumdaki su, uzun zaman önce buharlaşıp gitmişti. Geriye, derimin üzerinde kurumuş, tuzlu bir hayal kırıklığı tabakası kalmıştı; dokunduğum her şeye o ince, pürüzlü kederi bulaştıran bir tabaka.
Hayatımı, neredeyse’lerin ve keşkeklerin tozlu müzesi olan küçük odamda, kitaplarımın, kalem ve kâğıtlarımın arasında geçiriyordum. Burası tamamlanmış ve tamamlanmamış öykülerin, kurumuş mürekkep lekelerinin, unutulmuş anahtarların ve sararmış mektupların sığınağıydı. Tavandan sarkan örümcek ağları, zamanın ağır çekim ilerleyişinin tül perdeleriydi. Havada asılı kalan reçine ve ahşap kokusuna, terk edilmiş hayallerin küflü nefesi karışırdı. Her nesne, yarım kalmış bir cümlenin somutlaşmış haliydi ve bu cümlelerin sessiz fısıltısı, odamın ruhunu oluşturuyordu. Tıpkı benim gibi. Ruhum, odanın listesinde kayıtlı, anahtarları denizin en derinine atılmış bir asma kilitti.
Gençken böyle değildim. Zihnimde kıtaları birbirine bağlayan yollar, kalbimde ise rüzgarla yelkenlerini dolduran gemiler vardı. Planlarım, yol haritalarım, varılacak limanlarım olurdu. Şimdiyse o haritaların hepsi, atölyenin bir köşesinde farelerin yuvası olmuştu. O gemiler, kendi iç denizimin dibinde, yosun tutmuş birer enkazdı. Hayatımdaki Kuzey o kadar mutlak, o kadar parlaktı ki, bir gün aniden sönüverdiğinde geriye kalan zifiri karanlıkta kör olmuştum.
Yine böyle renksiz bir günde, bitpazarının karmaşasında, eski bir kitapçının kadife kaplı tablasında onu gördüm. Pirinçten yapılmış, camı çatlak, küçük bir cep pusulasıydı. Onu elime aldığımda hissettiğim sadece metalin soğukluğu değildi; sanki yorgun kalbin son atışlarını, cümlelerin son harflerini avucumda tutuyor gibiydim. İbresi, olması gerektiği gibi kuzeyi göstermiyordu. İnatçı bir bilgelikle, hep aynı noktada, güneybatının biraz solunda bir hiçliğe kilitlenmişti. Hafızanın paslı bir çivisiyle oraya çakılıp kalmış gibiydi. Donmuş, kararını vermiş bir keder gibiydi. Onu satın aldım. Odamın en tenha köşesine, diğer kırık kalplilerin yanına koydum.
Pusula, benim için umutsuzluğun en mükemmel metaforu haline geldi. Yönünü şaşırmış değil, yönünü kaybetmeyi seçmişti. Ona göre artık gidilecek bir kuzey, varılacak bir liman yoktu, sadece takılıp kaldığı o an vardı. İlk zamanlar onu iyileştirmeye çalıştım. Mıknatıslarla ibreyi oynatmayı denedim, küçük bir tornavidayla içini açıp o donmuş mekanizmayı
Canlandırmaya uğraştım. Ama o, her müdahaleye direndi. İbresi, milim oynamadan o eski yarasını işaret etmeye devam etti. Sonunda pes ettim. Geceleri, çırağın isli ışığında pusulayı elime alır, onunla konuşurdum. “Neden orada takılı kaldın?” diye fısıldardım. “O yönde ne vardı ki vazgeçemedin? Hangi batık gemi, hangi sönmüş yıldız var orada?” Cevap vermezdi elbette. Sadece camındaki çatlak, sanki acı bir tebessüm gibi ışığı kırardı. Çaresizliğim, onun pirinç gövdesinde somutlaşıyor, parmaklarımın ucundan ruhuma sızıyordu.
Günler, odamın tavanından yavaşça damlayan ve asla düşmeyen reçine damlası gibi ağırlaştı, uzadı ve birbirine yapıştı. Bir sabah, her zamankinden farklı bir sessizlikle uyandım. Gece boyunca gökyüzünü döven yağmur dinmişti. Şehrin bütün kirini ve gürültüsünü alıp götürmüş, geriye keskin bir toprak ve ozon kokusuyla yıkanmış, berrak bir sükunet bırakmıştı. Odamın yıllardır silinmemiş penceresinden sızan güneş ışığı, tozu bir anlığına elmasa çeviren sihirli bir değnek gibiydi. Işık huzmesi, odanın içinde uzun bir yolculuk yaparak, tam da o terk edilmiş köşeye, pusulanın üzerine düşüyordu.
Yanına gittim. Ve o an, zamanın durduğu, nefesimin düğümlendiği bir şey oldu.
Pusulanın ibresi, o milimetrik sapmayla takılı kaldığı anlamsız noktada, belli belirsiz titriyordu. Bir anlık bir yanılsama mı diye gözlerimi kırpıştırdım, yaklaştım. Hayır. Tıpkı uzun bir kış uykusundan uyanmaya çalışan bir böceğin tedirgin kanat çırpışları gibi, ibre minicik, neredeyse görünmez bir salınım içindeydi. Kuzeye dönmüyordu. Hâlâ o eski yarasını, o vazgeçemediği geçmişi işaret ediyordu. Ama artık donuk, ölü değildi. Yaşıyordu. Titriyordu.
O an anladım. Biz umudu hep yanlış yerde aramıştık. Umut, kaybolan yolu bulmak, pusulanın ibresini zorla kuzeye çevirmek değildi. Kuzeyin duygusal tüketmesinden kurtulmaktı belki de. Umut; enkazın ortasında o en anlamsız noktayı gösterirken bile titreyebilme cesaretiydi. O minicik, o inatçı titreşim; “Hâlâ buradayım, hâlâ nefes alıyorum, acımla birlikte varım,” demenin en sessiz çığlığıydı.
Pusulayı avucuma aldım. Artık soğuk değildi. Güneşin altında ısınmış pirinç gövdesi, tenime canlı bir sıcaklık veriyordu. Kalktım, odamın penceresinin önüne gittim. Önce bir bezle camın üzerinde duran yılların acısını sildim. Dışarısı, sanki ilk defa görüyormuşum gibi netleşti. Pusulayı pencerenin mermerine, ışığın tam kalbine koydum. Camdaki çatlağından sızan güneş, şimdi odanın duvarında titrek bir gökkuşağı lekesi oluşturuyordu.
Artık bana yön göstermiyordu. Bana çok daha önemli bir şeyi hatırlatıyordu: En derindeki yaranın bile bir kalp atışı olabileceğini. O günden sonra odama döndüm. Köşede duran,
Mürekkebi ucunda kurumuş olan kaleme baktım. Yazmaktan korktuğum için bir köşede kurumasına izin verdiğim yol arkadaşıma. Elime aldım ve uzun zaman sonra ilk defa şeklinin pürüzsüzlüğünü ve ucunda biriken harfleri parmaklarımda hissettim.
Ve o sabah, hayatımda ilk defa, kuzeyi umursamayan bir pusulayla yolumu buldum. Yol, o ilk titreşimin ta kendisiydi.
